Στην εποχή που οι ασθενείς διαδικτυακά ψηφίζουν την προτίμηση τους στο ΑΙ και όχι στην γνώμη του ιατρού τους, πως θα καταφέρουμε εμείς οι οφθαλμίατροι να ενημερώσουμε αλλά κυρίως να πείσουμε τους ασθενείς μας να υιοθετήσουν υγιεινή διατροφή με στόχο την βελτίωση της υγείας των ματιών τους;
Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ) είναι η τρίτη σε σειρά παγκοσμίως αιτία τύφλωσης, μετά τον καταρράκτη και το γλαύκωμα. (ΠΟΥ 2017).
Η εμφάνιση ΗΕΩ αυξάνει με την ηλικία: έως το 2040 στην Ευρώπη οι διαγνωσμένοι με αρχώμενο στάδιο θα είναι ανάμεσα στα 14,9 και 21,5 εκατομμύρια άνθρωποι και διαγνωσμένοι με προχωρημένη νόσο μεταξύ 3,9 και 4,8 εκατομμύρια άνθρωποι. Η σύγχρονη θεραπεία είναι με ενδοβολβικές εγχύσεις αντι-αγγειογενετικών παραγόντων -anti-VEGF- που είναι επεμβατική θεραπεία και κοστοβόρα.
Η παθογένεια της ΗΕΩ είναι πολυπαραγοντική: γενετικοί αλλά και περιβαλλοντικοί παράγοντες συμβάλλουν στην εκδήλωση της νόσου. Δυστυχώς η κληρονομικότητα είναι πολύ ισχυρή σε άτομα που υπάρχει συγγενής πάσχω από την νόσο.
Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες είναι
- Το κάπνισμα
- Οι διαιτητικές συνήθειες:
-υψηλός γλυκαιμικός δείκτης σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο γεωγραφικής ατροφίας, νεοαγγείωσης, και μεγάλων drusen
-Λιπαρά, μονοακόρεστα, πολυακόρεστα αυξάνουν την εναπόθεση λιπιδίων στην μεμβράνη Bruch του αμφιβληστροειδούς, αθηροσκλήρυνση στα αμφιβληστροειδικά και χοριοειδικά αγγεία με συνέπεια την αλλαγή της αιματικής ροής αλλά και την καταστροφή μέσω της οξείδωσης του αμφιβληστροειδή.
-Κατανάλωση ψαριών εβδομαδιαίως, σχετίζεται με την προστατευτική δράση του αμφιβληστροειδούς μέσω των ω-3 λιπαρών οξέων.(DHA/EPA).
-Φρούτα και λαχανικά, κυρίως σπανάκι και πράσινα φυλλώδη λαχανικά. ΠΡΟΣΟΧΗ! Η υπερβολική κατανάλωση βιταμίνης C μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο της ΗΕΩ!
-Καρύδια, τα οποία είναι πηγή βιταμίνης Ε, μαγνησίου, χαλκού και φυτικών ινών αποδεδειγμένα μειώνουν τον κίνδυνο της ΗΕΩ.
-Μεσογειακή διατροφή, δηλαδή φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ηλιέλαιο, ψάρια με χαμηλή κατανάλωση κόκκινου κρέατος, με μέτρια κατανάλωση αλκοόλ-κρασί (ρεσβερατρόλη).
- Η υπερβολική χωρίς προστασία έκθεση στον ήλιο.
Ο εντοπισμός του ρίσκου εμφάνισης της ΗΕΩ είναι πολύ σημαντικός για την σωστή ενημέρωση των ασθενών και την πρόληψη!
Η αλλαγή συνηθειών είναι η απαρχή της σωστής αντιμετώπισης και θεραπείας της νόσου.
Στο ιατρείο μας διατίθεται εξειδικευμένο ερωτηματολόγιο STARS (Simplified Thea Risk–Assessment Scale) που με 13 ερωτήσεις κατατάσσουμε τους ασθενείς σε υψηλού ή χαμηλού ρίσκου νόσησης.
Στις ερωτήσεις συγκαταλέγονται: φύλο, ηλικία, φυλή, οικογενειακό ιστορικό, BMI, κάπνισμα, ιστορικό αρτηριακής υπέρτασης, εμφράγματος μυοκαρδίου, υπερχοληστηριναιμίας, αθηροσκλήρυνσης, επέμβασης καταρράκτη, διαθλαστικό σφάλμα και χρώματος ίριδας. Η κατάταξη -total score- οδηγεί σε 3 ομάδες ασθενών, χαμηλού, μέτριου και υψηλού κινδύνου όσο αφορά στην εμφάνιση της νόσου. Η ειδικότητα και η ευαισθησία του ερωτηματολογίου είναι υψηλή με βάση 2 cross sectional μελετών.
Η αυξημένη πρόσληψη αντι-οξειδωτικών παραγόντων όπως βιταμίνης Ε και C, καροτενοειδών -λουτεϊνης και ζεαξανθίνης- μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο της εμφάνισης ΗΕΩ και να βελτιώσει την πορεία της προχωρημένης νόσου.
Δυστυχώς ανάμεσα σε ηλικιωμένους η τήρηση των συστάσεων αλλαγής των διαιτητικών συνηθειών τους είναι της τάξεως του 4%!
Σε κάθε περίπτωση ικανοποιητικά επίπεδα των αντιοξειδωτικών και βιταμινών σημαίνει μεγάλες ποσότητες τροφών (για παράδειγμα 8 πορτοκάλια/ημερησίως για να καλυφθούν οι ανάγκες σύμγωνα με τα αποτελέσματα της πολυκεντρικής -μεγαλύτερης έρευνας έως σήμερα-AREDS.
Η σύσταση να λαμβάνονται συμπληρώματα διατροφής από τους οφθαλμιάτρους παγκοσμίως αυξάνεται κυρίως σε περιστατικά που υποφέρουν από μονόφθαλμη εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είτε από αρχώμενη και ενδιάμεση πάθηση. Η πρόσληψη συμπληρωμάτων διατροφής στην Ευρώπη προστατεύεται πλέον από την αντίστοιχη νομοθεσία. Εξαιτίας του γεγονότος ότι η υπερβολική πρόσληψη βιταμινών και ιχνοστοιχείων μπορεί να επιφέρει αντίθετα από τα επιθυμητά αποτελέσματα συστήνεται αυστηρά η σύσταση να γίνεται από οφθαλμίατρο.
Πως όμως θα πείσουμε να τον ασθενή μας να αλλάξει διαιτητικές συνήθειες, να σταματήσει το κάπνισμα, να μειώσει τους κινδύνους καρδιαγγειακής νόσου;
Το μηνιαίο κόστος των συμπληρωμάτων διατροφής είναι η κύρια αιτία μη συμμόρφωσης για τους περισσότερους αλλά και η γρήγορη, μη σωστή επικοινωνία με τον θεράποντα οφθαλμίατρο καθιστά την συμμόρφωση αδύνατη. Η ανθρωποκεντρική ιατρική, η εξατομικευμένη, η συνομιλία στο ίδιο επίπεδο και όχι η αφ’υψηλού καθιστά την εξάσκηση της ιατρικής απαραίτητη περισσότερο από ποτέ, την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, της πληθώρας πληροφοριών αλλά όχι γνώσεων!
